γνώση,ιατρική,προσευχη,αγιασμενο νερο,

Σύμφωνα με όσα είδαμε μέχρι εδώ, η αξιοποίηση ιατρικών γνώσεων και πρακτικών από τους χαρισματικούς ασκητές αποτελεί ένα ενδεχόμενο τουλάχιστον πιθανό. Ο βαθμός όμως στον οποίο συνέβαινε κάτι τέτοιο, είναι ένα ζήτημα που δεν μπορεί να λάβει οριστική απάντηση. Από την άλλη μεριά, το χάρισμα της ίασης συχνά είχε τον ευκαιριακό χαρακτήρα της απροσδόκητης θεραπείας. Ένα παράδειγμα αυτής της πραγματικότητας μπορούμε να δούμε στην περίπτωση του Παχωμίου. Ο Παχώμιος έκανε κάποιες από τις θαυματουργικές θεραπείες του στον χώρο του ξενώνα. Ο βιογράφος του αναφέρει ότι ο μεγάλος πατέρας πέτυχε τη θεραπεία δαιμονισμένων, μέσω των οδηγιών που έδινε στον υπεύθυνο οικονόμο των θυρών, δηλαδή του χώρου φιλοξενίας κοντά στην είσοδο της μονής.1

Στον ίδιο χώρο, όπου οι κοσμικοί ασθενείς φιλοξενούνταν συστηματικά δεχόμενοι τις υπηρεσίες περίθαλψης και φιλανθρωπίας της μονής, ο ηγούμενός της πετύχαινε περιστασιακά κάποιες θεραπείες ασθενών, οι οποίες ερμηνεύονταν ως θαύματα. Το ίδιο ακριβώς μαρτυρείται πως έκανε και ο μαθητής και διάδοχός του στην ηγεσία του κοινοβίου Θεόδωρος. Η κατοχή του ίδιου χαρίσματος από τον δάσκαλο και τον μαθητή, ίσως τελικά δεν σχετίζεται τόσο με τη μεταφορά κάποιας γνώσης και δεξιότητας, όσο με τον χώρο στον οποίο εκδηλωνόταν αυτό το χάρισμα και, κυρίως, τις συνθήκες περίθαλψης των ασθενών που το πλαισίωναν. Ο ίδιος τρόπος σύνδεσης του χαρίσματος με το πλαίσιο της περίθαλψης ασθενών φαίνεται στο παράδειγμα ενός ελεήμονος μοναχού, μολονότι στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν έχουμε να κάνουμε ούτε με το χάρισμα της ίασης ούτε με θαύμα.

Ο εν λόγω μοναχός συνήθιζε να επισκέπτεται την πόλη τις νύχτες και να προσφέρει σε αρρώστους, φυλακισμένους και φτωχούς ό,τι χρειάζονταν, δηλαδή λόγους ευσπλαχνίας, τρόφιμα και ρούχα. Μία από αυτές τις νύχτες όμως αναγκάστηκε να παίξει τον ρόλο του γιατρού. Ενώ βρισκόταν στην εκκλησία, άκουσε μια έγκυο γυναίκα, που διέμενε προσωρινά μέσα στον ναό, να φωνάζει γιατί είχε έλθει η ώρα να γεννήσει. Ο μοναχός άφησε τις συνηθισμένες προσευχές του και αναζήτησε αμέσως κάποιον γιατρό. Γιατρός όμως δεν βρέθηκε και έτσι ο ελεήμων μοναχός βοήθησε ο ίδιος στη γέννα. Σε αυτήν του την παρέμβαση αναδείχθηκε και η πρώτη του ιδιαίτερη ικανότητα, ένα είδος χαρίσματος, θα μπορούσαμε να πούμε. Όπως παρατηρεί ο Παλλάδιος, ο μοναχός δεν ένιωσε καμία απέχθεια για τα όσα αηδιαστικά συνοδεύουν τις λεχώνες, επειδή η ευσπλαχνία τού χάρισε αναισθησία.1 Μια αναισθησία, μπορούμε να συμπληρώσουμε, απαραίτητη σε κάθε γιατρό.

Ο μοναχός του παραπάνω παραδείγματος δεν συνήθιζε να βοηθά εγκύους στη γέννα ούτε αξιοποιούσε κάποια θεραπευτική ικανότητα στη φροντίδα του για τους ασθενείς. Μεριμνούσε για τους αρρώστους με τον ίδιο τρόπο που μεριμνούσε για τους φυλακισμένους και τους φτωχούς. Ωστόσο, η συνεχής του ενασχόληση με τους ασθενείς τον έφερε κάποια στιγμή στην ανάγκη να παρέμβει πιο ενεργά και να παίξει θεραπευτικό ρόλο. Η θετική του ανταπόκριση στις έκτακτες περιστάσεις αποκάλυψε, τόσο στον ίδιο, όσο και στους άλλους, νέες ικανότητες που μέχρι τότε παρέμεναν άγνωστες. Φαίνεται λοιπόν ότι, ορισμένες φορές, η παροχή περίθαλψης ανάγκαζε μοναχούς χωρίς καμία ιατρική εκπαίδευση και γνώση, να αναλάβουν ενεργό θεραπευτική δράση.

Στον βαθμό που το αποτέλεσμα ήταν θετικό, ο μοναχός μπορούσε να αναδειχθεί ως κάτοχος νέων ικανοτήτων και ιδιοτήτων με θεραπευτική αξία, οι οποίες ελάχιστα απείχαν από το χάρισμα της ίασης. Τα παραδείγματα από το κοινόβιο του Παχωμίου, όσο και εκείνα του Λιμναίου και του ελεήμονος μοναχού, παρουσιάζουν τις θεραπείες των χαρισματικών ως στιγμές επιτυχούς θεραπευτικής παρέμβασης, που σημειώνονταν μέσα στη διάρκεια μιας αδιάκοπης μέριμνας για τους ασθενείς. Το χάρισμα της ίασης φαίνεται ότι λειτουργούσε στιγμιαία, περιστασιακά, χωρίς ο άγιος να έχει πάντα τον έλεγχο, ακόμη και την επίγνωση του χαρίσματός του.Ο Παχώμιος πιθανότατα προσευχόταν για όλους τους ασθενείς που φιλοξενούνταν στον ξενώνα της μονής του, όμως μόνο σε λίγους από αυτούς λείτουργησε το ιαματικό χάρισμά του.

Και είναι μάλλον απίθανο να γνώριζε ο ίδιος εκ των προτέρων αυτήν την εξέλιξη. Συνοψίζοντας, θα μπορούσαμε να πούμε ότι το χάρισμα της ίασης συνδεόταν με την παροχή περίθαλψης σε ασθενείς με τρεις τρόπους. Πρώτον, η ανάνηψη ασθενών με τη χρήση φυσικών μέσων κατά την περίθαλψη ήταν δυνατό να αποδοθεί στην παράλληλη χρήση θρησκευτικών μέσων από έναν χαρισματικό. Δεύτερον, η περίθαλψη ασθενών αποτελούσε ένα πλαίσιο συνεχούς φροντίδας που επέτρεπε την εμφάνιση εξαιρετικών στιγμών θεραπείας, όπως ήταν τα θαύματα. Τρίτον, η περίθαλψη λειτουργούσε ως πεδίο απόκτησης θεραπευτικής εμπειρίας και επαφής των μοναχών με την ιατρική γνώση, το οποίο μπορούσε να αξιοποιηθεί από τους χαρισματικούς θεραπευτές. Σε κάθε περίπτωση πάντως, δεν διαθέτουμε στοιχεία, που να αποδεικνύουν με σαφήνεια μια σταθερή σχέση ανάμεσα στη θεραπεία των χαρισματικών ασκητών και την ιατρική τέχνη, όπως συνέβαινε στους ναούς του Ασκληπιού.

Από την άλλη μεριά, η σύνδεση των θαυμάτων με το πλαίσιο της περίθαλψης και το ερώτημα για τον βαθμό αξιοποίησης της ιατρικής γνώσης αφήνουν ανεξερεύνητο ένα μεγάλο μέρος της θεραπευτικής πρότασης των χαρισματικών ασκητών. Τα στοιχεία που έχουμε δείχνουν ότι οι ασθενείς συχνά λάμβαναν στην έρημο εναλλακτικές απαντήσεις και ερμηνείες για την αρρώστια τους. Μπορεί, για παράδειγμα, να μάθαιναν ότι ο πυρετός οφειλόταν στην ολιγοπιστία τους ή σε κάποιο κρυφό πάθος, ότι το καρκίνωμα είχε την αφετηρία του στο αμάρτημα της πορνείας και ότι η διατροφική διαταραχή ενός συγγενούς οφειλόταν σε κάποιον δαίμονα. Δηλαδή εκείνο που συχνά πρόσφεραν οι ασκητές στους ασθενείς ήταν μια γνώση γύρω από την ασθένειά τους. Το θέμα λοιπόν στο οποίο πρέπει να στραφούμε τώρα είναι η γνώση την οποία κατείχαν οι ασκητές και την οποία μετέφεραν και στους ασθενείς τους.

3

Απο την οργανωμένη περίθαλψη στο ιαματικό χάρισμα